Cây để bàn làm việc nên chọn theo ánh sáng thật của chỗ ngồi: bàn sát cửa sổ hợp nhiều loại, còn bàn giữa văn phòng chỉ có đèn trần thì hợp nhất là trầu bà cắm nước, lưỡi hổ lùn, kim tiền nhỏ, trúc phát lộc, vạn niên thanh lá xanh. Sen đá, xương rồng thường được tặng làm cây để bàn nhưng lại cần nắng trực tiếp, đặt dưới đèn văn phòng sẽ vươn dài, nhạt màu rồi thối. Phần còn lại là tưới theo nhịp năm ngày làm việc và chuẩn bị cho những kỳ nghỉ dài như Tết.
Văn phòng là môi trường đặc biệt với cây: đèn sáng tám chín tiếng rồi tắt, máy lạnh chạy cả ngày rồi ngắt, cuối tuần phòng đóng kín, kỳ nghỉ Tết có khi hơn một tuần không ai vào. Cây sống được ở đây không phải nhờ may mắn mà nhờ chọn đúng loại và có một thói quen chăm nhỏ gắn vào lịch làm việc. Bài này đi qua cách đánh giá chỗ ngồi, danh sách cây hợp, nhịp tưới, chuyện đất cát trên bàn và kỳ nghỉ dài.
Đánh giá chỗ ngồi: bàn của bạn sáng tới đâu
Đèn văn phòng được thiết kế để người đọc, viết thoải mái, thường cho mặt bàn vài trăm lux. Mức này đủ cho nhóm cây chịu bóng duy trì sự sống, nhưng ít hơn nhiều so với cạnh cửa sổ ban ngày. Điểm thuận lợi là đèn văn phòng bật đều đặn nhiều giờ, ổn định hơn ánh sáng tự nhiên ở góc nhà ống. Điểm bất lợi là cuối tuần, ngày lễ đèn tắt hoàn toàn.
Hãy phân loại chỗ ngồi của mình. Loại một là bàn sát cửa kính, nhìn thấy bầu trời: hầu hết cây trong nhà đều hợp, kể cả cây cần sáng vừa; chú ý nắng chiều qua kính có thể nóng. Loại hai là bàn cách cửa vài mét, vẫn có ánh sáng tự nhiên tràn vào cộng đèn trần: hợp nhóm chịu bóng và kiểng lá dễ tính. Loại ba là bàn giữa văn phòng hoặc phòng không cửa sổ, chỉ có đèn: chỉ nhóm chịu bóng bền nhất, hoặc phải thêm một đèn bàn nhỏ chiếu vào cây.
Đèn bàn LED thông thường đặt gần cây, bật trong giờ làm việc, cũng giúp được đáng kể cho chậu cây nhỏ. Nếu công ty cho phép, một ổ cắm hẹn giờ để đèn bàn tự bật tắt cả những ngày bạn nghỉ phép sẽ giữ cây ổn định hơn. Đừng đặt cây ngay dưới cửa gió máy lạnh âm trần, chỗ hay bị gió lạnh thổi thẳng xuống bàn.
Cây hợp từng loại chỗ ngồi trong văn phòng
Bảng dưới gợi ý theo nhu cầu ánh sáng và mức chịu bỏ quên. Chậu để bàn nên nhỏ gọn, có đĩa lót kín để nước không chảy lên giấy tờ:
| Cây | Bàn sát cửa | Bàn giữa phòng, chỉ đèn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Trầu bà cắm nước | Tốt | Tốt | Bình thủy tinh gọn, không đất, thay nước mỗi tuần |
| Lưỡi hổ lùn | Tốt | Khá | Tưới rất thưa, chịu bỏ quên lâu |
| Kim tiền chậu nhỏ | Tốt | Khá | Đất khô sâu mới tưới, chịu nghỉ lễ tốt |
| Trúc phát lộc | Tốt | Khá | Trồng nước hoặc sỏi, đổ nước sạch đều |
| Vạn niên thanh lá xanh | Tốt | Khá | Giống lá đỏ cần sáng hơn |
| Peperomia | Tốt | Trung bình | Lá dày, tưới thưa, cây gọn |
| Sen đá, xương rồng | Chỉ khi có nắng trực tiếp nhiều giờ | Không hợp | Dưới đèn văn phòng thường vươn dài rồi thối |
| Cây lá màu, đuôi công | Trung bình | Kém | Khó chịu phòng lạnh, đất khô |
Nếu được tặng một chậu sen đá trong khi bàn ở giữa phòng, đừng cố giữ nó trên bàn. Mang về nhà đặt ở bậu cửa nắng, hoặc đổi với đồng nghiệp ngồi sát cửa sổ có nắng sáng. Bài trong danh mục sen đá và xương rồng giải thích vì sao nhóm này cần nắng.
Cây cắm nước: lựa chọn sạch nhất cho mặt bàn
Vì sao hợp văn phòng. Không có đất nên không vương vãi, không có ruồi đất, nhìn được mực nước để biết khi nào cần thêm, không bao giờ bị úng theo kiểu cây chậu. Bình thủy tinh trong suốt còn cho thấy rễ trắng mọc dần, khá thú vị khi làm việc mệt.
Cây hợp cắm nước. Trầu bà, trúc phát lộc, một số loại philodendron dây, lá cành của vạn niên thanh. Các cây này ra rễ dễ và sống lâu trong nước sạch.
Thay nước. Mỗi tuần một hai lần, đổ nước cũ, tráng bình, thêm nước sạch để qua đêm hoặc nước lọc. Nước đục, có mùi là dấu hiệu rễ bắt đầu thối hoặc có lá ngâm trong nước đang phân huỷ.
Không để lá ngập nước. Chỉ phần đốt thân và rễ ngập. Lá ngâm trong nước sẽ thối, làm hỏng cả bình.
Rêu xanh trong bình. Do ánh sáng chiếu vào nước. Không hại cây nhưng mất thẩm mỹ; dùng bình màu tối hoặc rửa bình định kỳ.
Dinh dưỡng. Nước sạch không có dinh dưỡng. Vài tháng một lần nhỏ một chút phân lỏng loại dùng cho cây thủy sinh, thật loãng. Cho nhiều là nước nhanh đục và rêu mọc dày.
Tưới theo nhịp năm ngày làm việc
Cây văn phòng có một lịch rất riêng: bạn có mặt từ thứ hai đến thứ sáu, vắng hai ngày cuối tuần, đôi khi công tác vài ngày. Cách đơn giản nhất là gắn việc kiểm tra cây vào một thói quen có sẵn, ví dụ sáng thứ hai khi mở máy tính và chiều thứ năm trước khi họp tổng kết tuần. Mỗi lần chỉ cần chọc ngón tay vào đất, nhìn mực nước bình cắm, mất chưa tới một phút.
Đừng tưới vào chiều thứ sáu cho "đủ uống cuối tuần" theo kiểu đổ đẫm. Phòng đóng kín, máy lạnh tắt, nóng bí hai ngày với đất ướt sũng là điều kiện thối rễ. Với cây chịu hạn như lưỡi hổ, kim tiền, nếu đất đã khô sâu thì tưới vào đầu tuần để cây có cả tuần cho đất ráo dần. Với cây ưa ẩm hơn, tưới vừa phải ngày thứ năm là đủ qua cuối tuần.
Nhiều văn phòng có cây chung ở hành lang, sảnh, phòng họp. Những cây này hay chết vì ai cũng nghĩ người khác đã tưới, hoặc vì cả ba người cùng tưới trong một ngày. Một tờ lịch nhỏ dán cạnh bồn rửa hoặc một nhóm nhắn tin ghi ai tưới tuần nào, kiểm tra trước khi tưới, giải quyết được chuyện này. Cây chung cũng nên là loại chịu bỏ quên, để lỡ có tuần không ai nhớ cũng không sao.
Giữ cây qua Tết và những kỳ nghỉ dài
Kỳ nghỉ Tết có thể kéo dài hơn một tuần, phòng đóng kín, không ai vào. Chuẩn bị trước vài ngày:
- Gom cây về một chỗ sáng vừa, tránh sát cửa kính nắng chiều và tránh chỗ có thể dột, hắt mưa.
- Tưới cây chịu hạn vài ngày trước kỳ nghỉ để đất kịp ráo bớt, không tưới đẫm ngay ngày cuối.
- Với cây ưa ẩm, đặt chậu lên khay sỏi có nước, hoặc dùng bấc vải: một đầu sợi bấc cắm vào đất, đầu kia thả vào bình nước đặt cạnh, nước sẽ thấm dần lên.
- Bình cắm nước đổ đầy nước sạch, rửa bình trước khi nghỉ để nước lâu đục.
- Chậu tự tưới có ngăn chứa nước dưới đáy là lựa chọn tốt cho người hay đi công tác, nhưng không dùng cho lưỡi hổ, kim tiền vì đất luôn ẩm.
- Nếu văn phòng vẫn có bảo vệ hoặc người trực, có thể nhờ tưới một lần giữa kỳ, ghi rõ cây nào tưới bao nhiêu, cây nào không tưới.
- Nếu nghỉ rất dài hoặc chuyển chỗ ngồi, mang chậu nhỏ về nhà; xe máy chở cây thì bọc tán lá, giữ chậu đứng thẳng.
Sau kỳ nghỉ, việc đầu tiên là nhìn đất và lá trước khi tưới. Cây chịu hạn nhiều khi vẫn chưa cần nước; cây ưa ẩm nếu héo rũ thì tưới từ từ, đặt chỗ râm mát vài ngày cho hồi lại.
Giữ bàn làm việc sạch khi có cây và vài lời đồn về cây văn phòng
Chậu cây trên bàn nên có đĩa lót liền hoặc chậu hai lớp để nước không tràn lên tài liệu, bàn phím. Phủ mặt đất bằng một lớp sỏi nhỏ hoặc đá trang trí để đất không bắn ra khi tưới, cũng hạn chế ruồi đất đẻ trứng trên mặt đất ẩm. Ruồi đất là những con ruồi nhỏ màu đen bay quanh chậu, phiền đồng nghiệp nhất; chúng thường xuất hiện khi đất ẩm liên tục, nên tưới thưa lại là cách xử lý đầu tiên. Lau lá mỗi vài tuần, vì bụi văn phòng bám nhanh.
Hai lời đồn hay gặp ở văn phòng Việt Nam. Thứ nhất, xương rồng đặt cạnh máy tính "hút bức xạ": không có cơ chế nào như vậy, và như đã nói, xương rồng dưới đèn văn phòng thường không sống lâu. Thứ hai, có cây trên bàn thì "lọc sạch không khí văn phòng": một chậu cây nhỏ không thay đổi được chất lượng không khí của cả tầng; hệ thống thông gió của toà nhà mới quyết định điều đó.
Điều có thật hơn là cảm giác. Nhiều người làm việc văn phòng nói rằng một chậu cây nhỏ trên bàn cho mắt một chỗ nghỉ sau giờ nhìn màn hình, và việc chăm nó là một lý do để đứng dậy, đi ra bồn rửa, thay nước. Những lợi ích nhỏ như thế không cần những tuyên bố khoa học lớn để đáng giá. Nếu muốn mang thêm sắc xanh cho cả nhóm, một kệ cây chung gần cửa sổ được chăm có lịch thường bền hơn nhiều chậu nhỏ rải rác mỗi bàn một kiểu.
Chậu và giá thể cho cây để bàn: nhỏ, gọn, ít rắc rối
Chậu trên bàn làm việc khác chậu ở nhà: không gian chật, ngay cạnh giấy tờ, máy tính, và người chăm chỉ có vài phút mỗi tuần. Vài nguyên tắc giúp cây ít việc hơn:
- Chậu nhựa có lỗ đặt trong cốc sứ không lỗ. Vẻ ngoài gọn như cốc, bên trong vẫn thoát nước; khi tưới nhấc chậu nhựa ra bồn rửa, để ráo rồi đặt lại.
- Cỡ chậu vừa với cây. Chậu quá to so với cây chứa nhiều đất ẩm, dưới đèn văn phòng đất rất lâu khô, dễ úng.
- Giá thể sạch, nhẹ, thoáng. Đất trồng sạch trộn perlite hoặc đá bọt, ít xơ dừa; tránh đất vườn có mùi và mầm côn trùng.
- Phủ mặt bằng sỏi nhỏ. Đỡ bẩn bàn, hạn chế ruồi đất, nhìn gọn hơn.
- Không dùng phân hữu cơ có mùi. Phân bón dạng viên tan chậm liều thấp hoặc phân lỏng pha loãng là đủ cho cây lớn chậm trong văn phòng.
- Chậu có đáy chắc, không dễ đổ. Một chậu đổ lên bàn phím đủ làm cả nhóm ngại có cây trong phòng.
Nếu văn phòng có quy định riêng về đồ để trên bàn hoặc có đồng nghiệp dị ứng phấn hoa, ưu tiên cây không ra hoa và chậu nhỏ, đặt ở phía bàn của mình, không lấn sang lối đi chung.
Câu hỏi thường gặp
Phòng làm việc không có cửa sổ, chỉ có đèn trần, có nên để cây không?
Có thể, nếu chọn cây chịu bóng bền như trầu bà cắm nước, lưỡi hổ lùn, kim tiền nhỏ và chấp nhận cây lớn rất chậm. Thêm một đèn bàn chiếu gần cây trong giờ làm việc giúp cây khoẻ hơn. Cứ vài tháng, mang cây về nhà đặt cạnh cửa sổ một thời gian để hồi sức.
Trúc phát lộc cắm nước bị vàng thân là sao?
Thân vàng từ dưới lên thường do thối gốc: nước bẩn, lâu không thay, hoặc vết cắt gốc bị nhiễm khuẩn. Lấy cây ra, cắt bỏ phần vàng mềm đến phần thân xanh chắc, rửa sạch bình và sỏi, thay nước mới. Cây vàng cả thân thì khó cứu, nên tách riêng để không làm bẩn nước của các cây khác.
Có nên dùng nước uống thừa, nước trà, cà phê để tưới cây văn phòng không?
Nước lọc thừa thì được. Nước trà, cà phê có đường, sữa sẽ lên men trong đất, gây mùi, thu hút kiến và ruồi đất. Bã cà phê đổ thẳng vào chậu cũng dễ mốc. Nếu muốn tận dụng bã cà phê, nên ủ hoai cùng các vật liệu khác trước, không rải tươi lên chậu nhỏ.
Chậu tự tưới có phù hợp với mọi cây để bàn không?
Không. Chậu tự tưới giữ đất luôn ẩm nhờ bấc hút nước từ ngăn chứa, hợp với cây ưa ẩm như lan ý, trầu bà, vạn niên thanh. Với cây chịu hạn như lưỡi hổ, kim tiền, sen đá, đất ẩm liên tục làm rễ thối. Dù dùng chậu tự tưới, vẫn nên để ngăn chứa cạn hẳn vài ngày rồi mới đổ đầy lại.
Cây để bàn bao lâu thì cần thay chậu?
Cây để bàn lớn chậm dưới đèn văn phòng nên thường một hai năm mới cần thay. Dấu hiệu là rễ chui ra lỗ đáy, đất khô rất nhanh sau khi tưới, cây mất cân đối so với chậu. Nếu không muốn cây to hơn, có thể tỉa bớt rễ và lá rồi trồng lại vào chậu cũ với giá thể mới.
Tặng đồng nghiệp cây để bàn nên chọn cây gì?
Chọn cây dễ tính, chịu bóng, chậu có lỗ thoát nước và đĩa lót, như lưỡi hổ lùn, kim tiền nhỏ, trầu bà trong bình thủy tinh. Hỏi trước chỗ ngồi của người nhận sáng hay tối, nhà có trẻ nhỏ, thú cưng không, và kèm vài dòng hướng dẫn tưới. Sen đá chỉ hợp người ngồi cạnh cửa sổ có nắng.