Chơi cây ở chung cư êm thấm khi bạn đọc nội quy toà nhà trước, chặn mọi đường nước tưới nhỏ xuống ban công tầng dưới, giữ hành lang, lối thoát hiểm không bị chậu cây lấn chiếm, giữ chậu sạch để không thành ổ muỗi, ruồi đất, và nói chuyện trước với hàng xóm khi định làm điều gì có thể ảnh hưởng tới họ. Cây trong căn hộ là của bạn, nhưng nước, côn trùng và lối đi thì dùng chung.
Phần lớn tranh cãi giữa người chơi cây và hàng xóm chung cư không bắt nguồn từ cây, mà từ những thứ đi kèm: nước nhỏ giọt làm ướt quần áo phơi tầng dưới, đất rơi trên hành lang, chậu kê chắn lối, muỗi sinh sôi trong đĩa lót đọng nước. Những chuyện này hoàn toàn tránh được bằng một chút sắp xếp. Bài này không bàn chọn cây cho ban công tầng cao hay chống gió, những chủ đề có ở danh mục cây ban công; ở đây chỉ bàn chuyện sống chung.
Đọc nội quy toà nhà trước khi sắm chậu
Mỗi toà chung cư có nội quy riêng, thường do ban quản trị, ban quản lý ban hành dựa trên quy chế quản lý sử dụng nhà chung cư chung và thoả thuận của cư dân. Nhiều nội quy có điều khoản liên quan trực tiếp tới cây: không đặt chậu cây ở hành lang, sảnh thang máy, lối thoát hiểm; không treo chậu ra ngoài lan can; không thay đổi kết cấu ban công, lô gia; có nơi quy định về khung, lưới che, giàn treo.
Đọc kỹ những điều này trước khi mua giá kệ, chậu treo lan can hay làm giàn leo giúp bạn khỏi tốn tiền rồi phải tháo xuống. Nếu chưa rõ, hỏi trực tiếp ban quản lý, tốt nhất bằng văn bản hoặc tin nhắn để có câu trả lời rõ ràng. Một số toà nhà có khu vực sân vườn chung, sân thượng chung mà cư dân có thể đăng ký chăm sóc; đó là lựa chọn hay nếu căn hộ của bạn thiếu nắng.
Ngoài nội quy, nên nhớ những yêu cầu về an toàn: ban công, lô gia nhiều căn hộ có thiết kế lối thoát nạn, ô cửa thoát hiểm sang căn bên cạnh hoặc thang thoát hiểm; những vị trí đó tuyệt đối không được chắn bằng chậu nặng hay kệ cây.
Nước tưới nhỏ xuống tầng dưới: nguyên nhân số một của va chạm
Mỗi chậu một đĩa lót đủ sâu. Đĩa lót phải rộng hơn đáy chậu và đủ sâu để chứa lượng nước thừa sau một lần tưới đẫm. Đổ nước đọng sau mười lăm hai mươi phút, vừa tránh tràn vừa tránh úng rễ.
Tưới chậm, tưới gốc. Tưới nhanh bằng vòi lớn, nước chảy tràn mặt chậu qua thành rồi xuống sàn. Tưới chậm bằng bình miệng nhỏ, tưới làm vài lần để đất ngấm, nước thoát qua đáy vào đĩa.
Không tưới khi tầng dưới đang phơi đồ. Nếu ban công nhà dưới hay phơi quần áo, chọn giờ tưới sáng sớm hoặc tối, và kiểm sàn ban công mình sau khi tưới.
Kiểm lỗ thoát nước sàn ban công. Nhiều ban công có lỗ thoát nước nối ống chung; đất, lá rơi làm tắc lỗ thì nước đọng rồi tràn qua mép ban công. Quét sàn, che lỗ thoát bằng lưới nhỏ.
Chậu treo lan can là rủi ro lớn nhất. Chậu treo phía ngoài lan can vừa nhỏ nước thẳng xuống dưới, vừa có nguy cơ rơi. Nếu nội quy cho phép treo, chỉ treo phía trong lan can, cố định chắc, có đĩa hứng nước.
Hành lang, sảnh và không gian chung
Một vài chậu cây trước cửa căn hộ làm hành lang dễ chịu hơn, và ở nhiều toà nhà, hàng xóm cũng vui khi thấy hành lang có cây. Nhưng hành lang là lối đi chung và thường là lối thoát nạn. Chậu đặt ra ngoài làm hẹp lối, vướng xe đẩy trẻ em, xe lăn, người khiêng đồ, và trong tình huống khẩn cấp có thể gây vấp ngã. Nhiều nội quy cấm hoàn toàn việc này; nơi chưa cấm thì nên hỏi ý kiến những nhà cùng hành lang và ban quản lý trước khi đặt.
Nếu được phép, giữ cây sát tường, trong phạm vi trước cửa nhà mình, chậu nhỏ, có đĩa lót, không để đất rơi vãi. Tưới xong lau sàn nếu nước chảy ra. Cây ở hành lang thường thiếu sáng, chọn loài chịu bóng và xoay vòng mang vào nhà, ra ban công cho cây hồi sức.
Với sảnh, cầu thang bộ, mái chung, sân chung: không tự ý đặt cây, trồng cây, dù với ý tốt. Muốn làm xanh không gian chung, đề xuất với ban quản trị hoặc cùng vài hộ lập nhóm chăm sóc có sự đồng ý chung; như vậy cây có người chịu trách nhiệm, không bị coi là chiếm dụng.
Côn trùng từ chậu cây: muỗi, ruồi đất, kiến
Hàng xóm có lý do để lo khi nhà bên cạnh có nhiều cây: nước đọng trong đĩa lót, chậu không lỗ, bình trồng thuỷ canh lâu không thay nước có thể thành chỗ muỗi đẻ trứng. Đổ nước đọng đĩa lót sau mỗi lần tưới, thay nước bình thuỷ canh định kỳ, lật úp chậu trống và xô chậu không dùng là đủ để cắt vòng đời muỗi từ ban công nhà mình.
Ruồi đất, những con ruồi nhỏ màu đen bay lên khi chạm vào chậu, sinh sôi trong đất ẩm lâu. Chúng không đốt người nhưng gây khó chịu và bay sang nhà bên. Giảm tưới để lớp đất mặt khô ráo giữa hai lần tưới, phủ lớp mặt bằng sỏi hoặc cát, dùng bẫy dính màu vàng là các cách thường dùng. Kiến thường kéo đến cây có rệp vì dịch ngọt rệp tiết ra; xử lý rệp là cách bớt kiến.
Nếu cần dùng thuốc bảo vệ thực vật, ưu tiên loại có độ độc thấp, đọc kỹ nhãn, phun lúc ít gió, đóng cửa ban công phía hàng xóm hoặc mang cây vào trong để phun, tránh để bụi thuốc bay sang. Báo trước hàng xóm sát vách nếu họ có trẻ nhỏ hay vật nuôi thường ra ban công.
Tải trọng, chậu nặng và an toàn trên cao
Ban công chung cư được thiết kế với một giới hạn chịu tải nhất định, và chậu lớn đầy đất ướt nặng hơn nhiều người nghĩ. Vài chậu nhỏ vừa không đáng lo, nhưng biến ban công thành vườn với hàng chục chậu lớn, bồn xây, hồ cá là chuyện nên hỏi ý kiến ban quản lý hoặc người có chuyên môn. Chuyện chi tiết về tải trọng và chống thấm có ở danh mục cây ban công, sân thượng.
Với hàng xóm, an toàn trên cao là điều họ quan tâm nhất: chậu, kệ, cành cây rơi từ tầng cao có thể gây thương tích nghiêm trọng cho người bên dưới. Không đặt chậu trên mép lan can, không để cành vươn ra ngoài quá lan can, cố định kệ cao vào tường, kiểm lại mọi thứ trước mùa mưa bão. Khi có tin bão, mang chậu nhỏ, chậu treo vào trong nhà.
Đất, lá khô, hoa rụng bị gió thổi xuống ban công nhà dưới cũng là điều gây phiền. Quét dọn thường xuyên, tỉa lá vàng trước khi chúng rụng, và với cây leo, giữ giàn trong phạm vi ban công nhà mình.
Ban công nhỏ, nhiều cây: xếp gọn để dễ dọn và dễ tưới
Ban công chung cư thường hẹp, và người chơi cây hay có xu hướng thêm chậu cho tới khi không còn chỗ đặt chân. Lúc đó tưới khó, dọn khó, đất lá rơi vãi nhiều, và nước tràn khó kiểm soát. Vài nguyên tắc giúp góc cây gọn hơn: xếp cây theo tầng bằng kệ đứng sát tường thay vì trải trên sàn; dùng khay lót chung cho cả hàng chậu nhỏ để hứng nước một chỗ; để một lối đi đủ rộng tới cửa ban công, lỗ thoát nước và chỗ phơi đồ.
Kệ nhiều tầng thì cây cần nắng đặt tầng trên, cây chịu bóng ở tầng dưới, và để ý nước tưới tầng trên nhỏ xuống tầng dưới; mỗi tầng nên có khay riêng. Định kỳ vài tháng một lần, nhìn lại toàn bộ góc cây và mạnh dạn nhường bớt những cây không còn hợp chỗ, cây suy mãi không lên. Một ban công gọn, mỗi cây đều có ánh sáng, thì cây khoẻ hơn, người chăm nhẹ hơn và hàng xóm cũng ít có cớ phiền lòng.
Căn hộ thuê: thêm vài điều cần thoả thuận với chủ nhà
Nếu đang thuê căn hộ, ngoài nội quy toà nhà còn có hợp đồng thuê và mong muốn của chủ nhà. Chậu lớn đặt lâu một chỗ có thể để lại vết ố trên sàn gạch, sàn gỗ; nước tràn thường xuyên có thể làm thấm chân tường, bong sơn; khoan tường treo kệ, treo chậu có thể không được phép. Nói trước với chủ nhà về dự định làm góc cây, hỏi những điều được và không được làm, giúp tránh tranh cãi khi trả nhà.
Dùng đĩa lót có chân kê, tấm lót sàn chống thấm dưới chậu lớn, kệ đứng thay cho kệ khoan tường là những cách giữ căn hộ nguyên vẹn. Khi trả nhà, dọn sạch đất, rêu, vết nước, và nếu có thể, để lại một chậu cây dễ chăm cho người thuê sau như lời chào.
Người thuê cũng nên tính trước chuyện mang cây đi khi hết hợp đồng. Chơi cây trong chậu nhựa nhẹ, cỡ vừa, và hạn chế bồn trồng cố định giúp lần chuyển sau đỡ vất vả. Đó là lý do nhiều người thuê nhà lâu năm chọn chơi những cây dễ giâm, dễ tách: nếu phải đi gấp, họ chỉ cần mang theo vài cành giống.
Nói chuyện với hàng xóm: trước khi có chuyện, và khi đã có chuyện
Cách dễ nhất để tránh va chạm là chủ động chào hỏi. Khi mới bắt đầu làm góc cây ở ban công, nói một câu với nhà tầng dưới: nhà em mới trồng ít cây, nếu thấy nước nhỏ xuống hay có gì bất tiện thì báo em nhé. Câu đó cho hàng xóm biết bạn để tâm, và họ sẽ nói với bạn trước khi phàn nàn lên ban quản lý.
Khi đã có phàn nàn, lắng nghe và kiểm thật. Nhiều khi nước nhỏ xuống không phải từ chậu mà từ cục máy lạnh hay ban công nhà khác, nhưng thay vì cãi, hẹn hàng xóm cùng xem lúc tưới. Nếu đúng là từ nhà mình, sửa ngay và báo lại. Một lời xin lỗi kèm việc làm cụ thể như mua đĩa lót sâu hơn, đổi giờ tưới thường giải quyết được hết.
Cây cũng là cầu nối. Tặng hàng xóm một chậu cây con tự giâm, mời trẻ con nhà bên sang xem cây ra hoa, hay rủ vài nhà cùng chăm khu cây chung, những việc nhỏ như vậy biến việc chơi cây từ nguy cơ va chạm thành lý do để hàng xóm quen nhau hơn. Ở nhiều toà nhà, chính nhóm cư dân thích cây là những người khởi xướng làm xanh sân chung, hành lang chung một cách bài bản.
Câu hỏi thường gặp
Chung cư có được để chậu cây ngoài hành lang không?
Tuỳ nội quy từng toà nhà; nhiều nơi cấm vì hành lang là lối đi chung và lối thoát nạn. Nơi chưa cấm thì vẫn nên hỏi ban quản lý và các hộ cùng hành lang, giữ chậu nhỏ, sát tường, sạch sẽ và không cản lối đi.
Nước tưới cây nhỏ xuống nhà dưới thì xử lý thế nào?
Đặt đĩa lót sâu cho từng chậu, tưới chậm vào gốc, đổ nước đọng sau mỗi lần tưới, giữ lỗ thoát nước sàn ban công thông thoáng, và chuyển chậu treo vào phía trong lan can. Báo hàng xóm biết bạn đã xử lý và nhờ họ báo lại nếu còn.
Chậu cây có làm nhà nhiều muỗi hơn không?
Chỉ khi có nước đọng. Đĩa lót còn nước, chậu không lỗ, bình thuỷ canh lâu không thay nước là nơi muỗi đẻ trứng. Đổ nước đọng sau khi tưới và thay nước bình định kỳ là đủ để cây không thành ổ muỗi.
Có nên treo chậu cây ra ngoài lan can cho rộng ban công không?
Không nên. Chậu treo phía ngoài vừa nhỏ nước thẳng xuống nhà dưới, vừa có nguy cơ rơi từ trên cao gây nguy hiểm cho người bên dưới, và nhiều nội quy chung cư cấm việc này. Nếu treo, chỉ treo phía trong lan can và cố định chắc.
Hàng xóm phàn nàn mùi phân bón thì làm sao?
Phân hữu cơ chưa hoai, bánh dầu ngâm có mùi khá nặng. Ở chung cư nên dùng phân đã hoai kỹ, phân trùn, phân tan chậm ít mùi, bón lượng nhỏ, vùi xuống đất thay vì rải mặt, và tránh ngâm phân ở ban công sát nhà bên.
Muốn làm vườn ở sân thượng chung của chung cư thì bắt đầu thế nào?
Liên hệ ban quản trị để hỏi quy định và đề xuất. Rủ thêm vài hộ cùng tham gia, thống nhất cách chăm, ai tưới, chi phí chung, và an toàn chống thấm, tải trọng. Có sự đồng thuận và người chịu trách nhiệm thì khu cây chung mới bền.