Giâm hoa hồng tại nhà thành công nhất khi dùng cành bánh tẻ vừa tàn hoa, to cỡ chiếc bút chì, dài khoảng 15–20 cm với ba bốn mắt, giữ một hai lá kép phía trên, cắm vào giá thể thoáng và ủ ẩm dưới chai nhựa cắt đáy; hoa giấy thì dùng cành bánh tẻ đến già dài khoảng 15–25 cm, ra rễ chậm hơn và rễ giòn. Với cả hai, đừng vội mừng khi cành nhú lá: lá mới có thể mọc từ dự trữ trong cành trước khi có rễ.
Hai loài này là cây ban công, sân thượng phổ biến nhất, và cũng là hai loài nhiều người giâm hỏng nhất. Lý do một phần nằm ở giống: nhiều giống hồng ngoại và hoa giấy lai bán ngoài chợ là cây ghép, vốn khó ra rễ khi giâm. Bài này đi từng bước cho cả hai, và giúp bạn biết khi nào giâm là hợp lý, khi nào nên mua cây ghép.
Cây giâm hay cây ghép: biết trước để không thất vọng
Ở Việt Nam, nhiều giống hồng ngoại có thân mảnh, rễ yếu thường được ghép lên gốc hồng dại khoẻ, người trồng hay gọi là gốc tầm xuân. Gốc ghép cho bộ rễ khoẻ, chịu nóng ẩm và bệnh rễ tốt hơn. Khi giâm cành của chính những giống này, bạn được một cây sống bằng rễ của chính nó; có giống sống tốt, có giống ra rễ chậm, cây con yếu và ra hoa ít trong năm đầu.
Ngược lại, các giống hồng cổ, hồng ta trồng lâu đời ở nhiều vùng thường khoẻ và giâm dễ, nhiều nhà vẫn nhân bằng giâm cành từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nếu bạn có một gốc hồng cổ trong nhà hoặc được người quen cho cành, đó là đối tượng giâm lý tưởng.
Hoa giấy cũng tương tự. Hoa giấy ta hoa đỏ tím, hồng sen giâm dễ, sống khoẻ, thường được dùng làm gốc ghép. Nhiều giống hoa giấy lai nhiều màu, hoa kép, lá đốm thường được ghép lên gốc hoa giấy ta, và giâm cành của chúng tỷ lệ ra rễ thấp hơn. Trước khi giâm cành từ cây mua ở chợ, hãy nhìn sát gốc tìm vết ghép, thường là một chỗ phình hoặc vết sẹo ngang thân gần mặt đất, hoặc hỏi người bán.
Giâm cành hoa hồng từng bước
Thời điểm tốt là sau một đợt hoa, khi cành vừa tàn bông đã đủ độ bánh tẻ. Tránh cao điểm nắng nóng và những tuần mưa dầm liên tục:
- Chọn cành vừa tàn hoa, to khoảng chiếc bút chì, vỏ xanh chắc, gai bẻ ngang thấy gãy gọn là cành đã đủ độ. Cành non mềm mà gai còn dẻo dễ thối; cành nâu già ra rễ chậm.
- Cắt đoạn giâm dài khoảng 15–20 cm, có ba bốn mắt. Đầu dưới cắt vát ngay dưới một mắt; đầu trên cắt phẳng trên một mắt khoảng nửa phân, vừa để biết chiều vừa giảm diện tích vết cắt hở.
- Tỉa lá: bỏ bông tàn và toàn bộ lá phía dưới, giữ một hai lá kép trên cùng, mỗi lá kép cắt bớt còn hai ba lá chét.
- Chấm thuốc kích rễ nồng độ dành cho cành bán gỗ nếu có. Hồng là loài mà thuốc kích rễ tạo khác biệt khá rõ.
- Cắm vào giá thể thoáng đã làm ẩm, như mụn dừa trộn perlite hoặc cát sạch, sâu khoảng một phần ba đến một nửa đoạn, có ít nhất hai mắt dưới mặt giá thể.
- Ủ ẩm: trùm một chai nhựa trong cắt đáy lên mỗi chậu, mở nắp chai cho thoáng, hoặc trùm túi nilon có que chống.
- Đặt chỗ sáng có bóng râm, ví dụ chân tường hướng Đông, dưới giàn cây, tránh nắng trưa chiếu thẳng vào chai.
- Giữ ẩm vừa, chỉ tưới khi mặt giá thể se; nhặt ngay lá rụng, lá thối trong chai.
Cành hồng thường mất khoảng một đến hai tháng để có bộ rễ đủ chuyển chậu, tuỳ giống và mùa. Trong thời gian đó, mắt trên cùng có thể bật lá non khá sớm.
Giâm cành hoa giấy từng bước
Hoa giấy dễ sống nhưng chậm ra rễ, và bộ rễ non rất giòn. Cách làm gần giống hoa hồng, khác ở vài điểm:
- Chọn cành bánh tẻ đến già, vỏ nâu xám hoặc xanh đã cứng, to từ cỡ bút chì đến ngón tay. Cành xanh non của hoa giấy ra rễ kém và dễ héo.
- Cắt đoạn dài khoảng 15–25 cm, nhiều mắt. Muốn có cây thế nhỏ nhanh, có người giâm cả đoạn cành to dáng đẹp, nhưng cành càng to càng lâu ra rễ.
- Bỏ hầu hết lá và toàn bộ hoa, chỉ để lại vài lá nhỏ trên cùng hoặc không để lá với cành già.
- Chấm thuốc kích rễ nếu có; với cành già, dùng loại nồng độ dành cho cành gỗ.
- Cắm vào giá thể rất thoáng, hơi khô hơn so với hồng; hoa giấy ghét úng.
- Đặt chỗ sáng, có thể nhiều nắng hơn hoa hồng một chút nhưng tránh nắng trưa gay gắt khi đang trùm túi.
- Đừng nhổ lên xem; hoa giấy thường mất từ một đến vài tháng mới có bộ rễ đủ chuyển.
Cách làm phổ biến trong nhiều vườn là cắm cành hoa giấy thẳng vào chậu đã định trồng lâu dài, để khỏi phải bứng chuyển, vì đây là bước hoa giấy hay chết nhất.
Giá thể, chậu và chỗ đặt cho cành giâm
Giá thể nghèo dinh dưỡng, thật thoáng. Mụn dừa đã xả chát trộn perlite, trấu hun hoặc cát sạch theo tỷ lệ gần bằng nhau. Không dùng đất có phân chuồng hay phân hoá học trộn sẵn; phân làm thối gốc cành trước khi rễ kịp ra.
Chậu sâu hơn rộng. Cành hồng và hoa giấy ra rễ chủ yếu đâm xuống, nên chậu nhựa đen loại ươm cây, cốc nhựa cao có lỗ đáy hợp hơn khay nông. Chậu riêng cho từng cành giúp bứng sau này không đụng rễ cành bên cạnh.
Ủ chai nhựa có ưu điểm riêng. Chai nước ngọt trong cắt đáy, úp lên chậu, mở nắp chai là một buồng ẩm nhỏ thoáng hơn túi nilon. Khi cành bắt đầu có rễ, chỉ cần nhấc chai lên vài giờ mỗi ngày rồi bỏ hẳn.
Chỗ đặt sáng mà mát. Chân tường hướng Đông, dưới giàn leo, dưới lưới che nắng trên sân thượng là các chỗ quen thuộc. Mái tôn nóng hay ban công hướng Tây chiều nắng gắt sẽ nung chai ủ, cành chín lá trong một buổi.
Đánh dấu từng chậu. Ghi tên giống và ngày giâm trên que cắm. Hồng nhiều màu nhìn cành giống hệt nhau, vài tuần sau là không nhớ chậu nào là giống nào.
Cành ra lá nhưng chưa có rễ: cái bẫy của hoa giấy và hoa hồng
Cành giâm có dự trữ đường và chất dinh dưỡng trong thân. Khi được ủ ấm ẩm, các mắt có thể bật lá non chỉ sau một hai tuần, trước cả khi rễ đầu tiên hình thành. Người mới thấy lá non thì tưởng cành đã sống, mở túi, đưa ra nắng hoặc bứng ra chậu. Vài ngày sau toàn bộ lá non héo rũ, cành khô dần, vì không có rễ để hút nước nuôi đám lá mới.
Cách phân biệt: kéo thật nhẹ cành lên. Cành chưa có rễ trượt ra dễ dàng hoặc không có lực giữ. Cành đã có rễ giữ lại rõ, như cây đã bám đất. Với chậu nhựa mềm, nhìn qua lỗ đáy thấy đầu rễ trắng là dấu hiệu chắc hơn. Giâm trong cốc nhựa trong cũng giúp bạn quan sát mà không đụng vào cành.
Khi thấy lá non nhú mà chưa chắc có rễ, cứ giữ nguyên điều kiện ủ, không bón phân, không bứng, chờ thêm vài tuần. Lá non mọc đều, xanh đậm dần và cành tiếp tục bật thêm mắt khác là dấu hiệu bộ rễ đã hoạt động.
Bứng cây giâm ra chậu mà không vỡ bầu
Rễ hoa giấy rất giòn. Rễ non của hoa giấy gãy như sợi miến khô. Bầu đất vỡ khi bứng là đứt phần lớn rễ, cây gần như về lại vạch xuất phát. Để giá thể hơi khô hơn bình thường trước khi bứng một hai ngày, bầu sẽ chắc hơn.
Cắt chậu thay vì kéo cây. Với cốc nhựa, chậu nhựa mềm, cắt dọc thành cốc rồi bóc ra, đặt nguyên bầu vào chậu mới. Đừng nắm thân kéo ra.
Chậu mới chỉ lớn hơn một cỡ. Bầu rễ nhỏ đặt vào chậu quá to, phần đất xung quanh giữ ẩm lâu, rễ hoa giấy và hoa hồng non dễ thối.
Che râm một tuần. Sau khi bứng, đặt chậu chỗ râm, kín gió một tuần rồi đưa dần ra nắng. Hoa hồng cần nắng nhiều để ra hoa, nhưng cây giâm vừa bứng thì chưa.
Chưa ép ra hoa. Cây hồng giâm non thường nhú nụ sớm; người chơi hay ngắt nụ đầu cho cây dồn sức ra rễ, ra cành. Hoa giấy giâm cũng không nên ép khô hạn để ra hoa khi cây còn non.
Chăm cây giâm trong năm đầu
Cây hồng giâm năm đầu cần được nuôi bộ rễ và khung cành hơn là ra hoa. Khi cây đã bén chậu và ra vài cành mới, bắt đầu bón phân loãng định kỳ, tăng dần. Ngắt nụ đầu tiên hoặc vài nụ đầu để cây dồn sức. Hồng giâm thân còn mảnh nên dễ bị nấm đốm đen, phấn trắng trong mùa ẩm; giữ chậu thông thoáng, tưới vào gốc buổi sáng, nhặt lá bệnh sớm.
Hoa giấy giâm năm đầu nên được tưới đều để lớn nhanh, cho tới khi cây đã có khung cành vững mới tính tới chuyện giảm nước để ép ra hoa. Ép khô cây còn non, rễ ít, dễ làm cây suy và rụng lá. Nếu định tạo dáng cây thế hoặc leo giàn, đây là năm để định hướng cành chính, cắm cọc và buộc dây mềm.
Cả hai loài đều ưa nắng. Sau giai đoạn che râm sau khi bứng, đưa dần ra chỗ nắng nhiều nhất của ban công. Thiếu nắng là lý do phổ biến khiến hồng ít hoa và hoa giấy chỉ ra lá xanh, dù cây giâm đã sống khoẻ.
Thời điểm giâm hai loài theo vùng
Gợi ý chung cho cây trồng chậu; điều kiện từng nhà, từng ban công có thể khác:
| Vùng | Hoa hồng | Hoa giấy | Cần tránh |
|---|---|---|---|
| Miền Bắc | Cuối xuân và mùa thu, sau các đợt hoa | Từ cuối xuân đến đầu thu, khi trời ấm | Rét đậm; nồm ẩm kéo dài; đợt nắng nóng đỉnh hè |
| Miền Trung | Sau Tết đến trước nắng gắt; cuối năm khi bớt mưa | Mùa khô ấm, có che nắng trưa | Gió khô nóng; mưa bão dồn dập |
| Miền Nam, Tây Nguyên | Đầu mùa mưa và những tháng mát cuối năm | Gần như quanh năm, dễ nhất đầu mùa mưa | Mưa dầm dội thẳng vào chậu giâm; nắng gắt cao điểm mùa khô |
Tận dụng lần tỉa cành sau đợt hoa để lấy cành giâm là cách tự nhiên nhất: vừa đúng thời điểm cành bánh tẻ, vừa không phải cắt thêm cành đẹp của cây mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Giâm cành hoa hồng trong nước được không?
Một số cành hồng có thể ra rễ trong nước, nhưng tỷ lệ thối khá cao và rễ nước khó chuyển sang đất. Với hồng, giâm trực tiếp trong giá thể thoáng có ủ ẩm thường cho kết quả ổn định hơn. Nếu muốn thử nước, thay nước rất đều và chuyển sang đất sớm khi rễ còn ngắn.
Có thể giâm hoa hồng từ bó hoa cắm bình không?
Có thể thử, nhưng tỷ lệ thành công thấp. Hoa cắt cành thường đã qua bảo quản lạnh, vận chuyển xa và cành có thể quá non hoặc đã yếu. Chọn cành còn xanh chắc nhất, cắt bỏ hoa, làm như cành giâm thường; coi đây là thử nghiệm vui, đừng kỳ vọng nhiều.
Hoa giấy giâm bao lâu thì ra hoa?
Tuỳ giống, độ to của cành và cách chăm. Cành già to có thể cho hoa trong năm đầu khi bộ rễ đã ổn định; cành nhỏ thường cần thời gian dài hơn để lớn. Hoa giấy ra hoa nhiều khi được đủ nắng và tưới vừa phải; nuôi cây khoẻ trước rồi mới tính chuyện ép hoa.
Cây hồng giâm có cần ghép lại không?
Không bắt buộc. Nhiều giống, nhất là hồng cổ, sống tốt trên rễ của chính mình. Với giống thân mảnh, rễ yếu, cây giâm có thể chậm lớn; khi đó người chơi có thể ghép mắt giống đó lên gốc khoẻ hơn. Nếu cây giâm vẫn lớn đều và ra hoa, cứ để nguyên.
Vì sao cành giâm hoa hồng bị đen từ gốc lên?
Thường do giá thể quá ướt, cành quá non, vết cắt dập hoặc dụng cụ bẩn mang nấm. Mùa mưa và trong chai ủ kín, nấm phát triển nhanh. Dùng dao kéo sạch, cành bánh tẻ, giá thể thoáng, mở nắp chai cho thoáng và loại bỏ ngay cành hỏng để nấm không lan.