Cây treo trong nhà: chọn cây rủ, bắt móc treo chắc và tưới không nhỏ giọt xuống sàn

Cây treo trong nhà đẹp và bền khi hội đủ ba thứ: cây có dáng rủ hợp với ánh sáng chỗ treo (trầu bà, cỏ lan chi, lan tim, dương xỉ, thường xuân, chuỗi ngọc), móc treo bắt chắc vào trần bê tông hoặc dầm chịu lực, và một cách tưới không làm nước nhỏ xuống sàn. Một chậu đường kính hai mươi phân đầy đất sau khi tưới nặng vài ký; treo vào trần thạch cao không có khung đỡ là chuyện rủi ro.

Chậu treo là lời giải quen thuộc cho căn hộ nhỏ và nhà ống hẹp: sàn đã kín đồ, bệ cửa sổ không còn chỗ, nhưng không gian phía trên đầu thì còn trống. Treo đúng cách, dây lá rủ xuống làm mềm góc cửa sổ, che bớt một mảng tường trống, và cây ở gần nguồn sáng hơn. Treo sai, cây khô héo vì nóng sát trần, nước nhỏ thành vệt dưới sàn, có khi cả chậu rơi. Bài này đi từ chọn cây đến móc, dây, chậu và lịch chăm.

Những cây rủ dễ chơi trong nhà Việt

Không phải cây nào cũng hợp chậu treo; cây cần có dáng rủ hoặc bò lan, chịu được đất khô nhanh hơn chậu đặt sàn. Danh sách dưới là những loài phổ biến, dễ tìm.

Muốn chậu treo đầy nhanh, trồng ba đến năm ngọn trong một chậu thay vì một ngọn. Ngọn đơn lẻ rủ dài nhưng gốc trống, nhìn từ dưới lên thấy nguyên mặt đất; nhiều ngọn cho phần gốc rậm và dây rủ xuống đều quanh miệng chậu.

Treo ở đâu: tầm cao, ánh sáng và nhiệt sát trần

Không khí nóng bốc lên cao, nên cây treo sát trần thường ở trong lớp không khí nóng và khô hơn cây đặt sàn vài độ, nhất là phòng áp mái hay nhà mái tôn. Đất chậu treo vì thế khô nhanh hơn hẳn. Phòng máy lạnh thì ngược lại, chậu treo ngang dàn lạnh nhận luồng gió lạnh khô trực tiếp. Cả hai trường hợp đều nên hạ chậu xuống, sao cho đáy chậu cách trần ít nhất ba bốn mươi phân và lệch khỏi hướng gió.

Về ánh sáng, treo gần cửa sổ là lợi thế lớn nhất của chậu treo: cây ở ngang tầm kính, nhận sáng tốt hơn chậu đặt sàn phía dưới bị bậu cửa che. Treo giữa phòng xa cửa thì cây chỉ nhận ánh sáng hắt, ngọn rủ sẽ dài và thưa lá.

Về tầm cao người đi lại, đáy chậu và dây rủ không được thấp đến mức đụng đầu người cao nhất nhà khi đi qua. Treo ở góc cửa sổ, trên bệ, trên bồn tắm, trên quầy bar hay trên ghế sofa sát tường là những chỗ người không đi thẳng bên dưới.

Một chú ý cho nhà có cửa sổ mở thường xuyên: gió lùa làm chậu treo đung đưa, va vào khung cửa hay kính. Treo lùi vào trong một chút hoặc dùng móc cố định hai điểm để chậu không xoay lắc.

Móc treo, tắc kê và tải trọng: phần không được làm ẩu

Phần nguy hiểm nhất của chậu treo là chỗ bắt vào trần. Vài nguyên tắc chung (việc khoan cắt vào kết cấu nhà phức tạp thì nên nhờ thợ):

• Tính sức nặng khi ướt: chậu nhựa đường kính hai mươi phân chứa đầy giá thể vừa tưới có thể nặng ba đến năm ký, chậu gốm cùng cỡ còn nặng hơn. Tính dư ra, vì dây lá sẽ dài thêm và người ta hay vịn vào chậu khi tưới.
• Trần bê tông: khoan và dùng tắc kê nở kim loại hoặc tắc kê nhựa loại tốt đúng cỡ với móc, khoan đúng đường kính mũi. Tắc kê nhựa nhỏ cho tranh treo tường không hợp chậu cây.
• Trần thạch cao: tấm thạch cao không chịu được tải treo lâu dài. Phải tìm thanh xương khung phía trên và bắt vào đó, hoặc bắt xuyên qua trần vào sàn bê tông bên trên bằng ty treo. Không chắc vị trí khung thì không treo.
• Dầm gỗ, xà gồ: bắt móc vít vào giữa thân gỗ, không bắt sát mép dễ nứt.
• Dây treo: dây macrame, xích, dây thép bọc nhựa đều được nếu chịu tải. Dây đay để ngoài trời mục nhanh; dây nhựa rẻ để sát cửa nắng thì giòn sau một hai năm. Kiểm tra dây mỗi lần tưới.
• Phương án không khoan: giá treo đứng chân sàn, thanh treo rèm gắn tường chắc, hay móc gài lên khung cửa. Hợp nhà thuê không được khoan trần.

Trước khi treo cây thật, treo thử một túi nước có trọng lượng tương đương vài ngày. Móc lỏng, tắc kê nhú ra hay trần nứt chân chim quanh lỗ khoan là dấu hiệu phải làm lại.

Tưới chậu treo không nhỏ giọt xuống sàn

Đây là phiền toái hay gặp nhất của cây treo. Mấy cách theo thứ tự từ chắc chắn nhất:

1. Dùng móc có ròng rọc hạ chậu hoặc móc tháo nhanh: đưa chậu xuống, mang vào bồn rửa tưới đẫm, để ráo nước hẳn mười lăm đến hai mươi phút rồi treo lại. Cách này cũng rửa được lá và xả muối phân trong đất.
2. Dùng chậu treo có đĩa liền đáy hoặc khay hứng gắn sẵn. Tưới vừa đủ ướt đều giá thể; nhìn thấy nước bắt đầu xuống đĩa thì dừng. Sau nửa giờ, nếu đĩa còn đọng nước thì dùng khăn thấm bỏ.
3. Dùng chậu lồng: chậu nhựa có lỗ thoát bên trong, chậu ngoài kín đáy. Nước thừa đọng ở chậu ngoài, cần đổ đi định kỳ để rễ không ngâm nước.
4. Với chậu lớn treo cao, tưới bằng bình tưới vòi dài cổ cong, rót chậm từng ít quanh gốc thay vì dội mạnh.
5. Đặt một khay hay thảm nhỏ dưới chậu treo ở những ngày tưới; nhà sàn gỗ thì làm thế mỗi lần tưới.

Đất chậu treo khô nhanh hơn chậu sàn, nên kiểm tra thường hơn. Một mẹo nhỏ: nhấc nhẹ đáy chậu bằng lòng bàn tay, chậu nhẹ bẫng là đất khô, chậu còn nặng tay là chưa cần tưới. Sau vài tuần sẽ quen tay.

Giá thể và chậu cho cây treo

Chậu treo nên nhẹ: chậu nhựa, chậu composite, giỏ mây lót xơ dừa hoặc chậu vải. Chậu gốm, chậu xi măng đẹp nhưng nặng thêm vài ký trên trần, chỉ hợp khi chỗ treo thật chắc.

Giá thể cũng nên nhẹ hơn đất trồng chậu sàn. Hỗn hợp xơ dừa đã xử lý, trấu hun hoặc perlite, thêm phân trùn là kiểu phối phổ biến cho kiểng lá treo: nhẹ, giữ ẩm, thoáng. Đất vườn nguyên chất vừa nặng vừa nén chặt, tưới xong nặng gấp nhiều lần và lâu khô. Cây mọng nước như chuỗi ngọc cần phần đá bọt, perlite nhiều hơn.

Giỏ treo lót xơ dừa dạng tấm thoáng khí tốt nhưng mất nước rất nhanh, nước còn rỉ qua thành giỏ. Hợp với ban công, hiên ngoài trời hơn là treo trong phòng khách.

Chậu treo nên có lỗ thoát nước, kể cả khi dùng chậu lồng. Đất chậu treo không có lỗ thoát sẽ đọng nước ở đáy mà nhìn từ dưới lên không thấy, rễ thối dần cho tới khi lá vàng rụng hàng loạt mới phát hiện.

Chậu treo tự tưới, có ngăn chứa nước dưới đáy và bấc dẫn nước lên, giúp giãn lịch tưới cho người hay vắng nhà. Loại này hợp cây ưa ẩm đều như cỏ lan chi, dương xỉ; với cây chịu khô như lan tim hay chuỗi ngọc thì ngăn nước làm giá thể ẩm quá lâu, nên để cạn ngăn hoặc dùng chậu thường. Ngăn chứa đầy nước cũng làm chậu nặng thêm, cần tính vào tải trọng móc treo.

Những lỗi hay gặp khiến cây treo chết dần

Treo rồi quên. Chậu ở trên cao ngoài tầm mắt nên người ta hay quên tưới, nhất là trong căn nhà nhiều cây. Đặt lịch kiểm tra cây treo cùng ngày với lịch tưới cây sàn, hoặc treo ở chỗ đi qua hằng ngày như cạnh cửa sổ phòng khách.

Tưới ít một mỗi ngày. Sợ nước nhỏ xuống sàn nên mỗi lần chỉ rót một chút. Lớp đất mặt ướt nhưng phần dưới khô cong, rễ dưới chết dần. Mỗi lần tưới phải đẫm cả bầu đất, nên tháo chậu xuống tưới ở bồn là cách chắc nhất.

Chậu không lỗ thoát. Chậu treo trang trí kín đáy trồng trực tiếp thường đọng nước ở đáy. Lá vàng, rụng hàng loạt sau vài tháng là lúc rễ đã thối. Luôn trồng trong chậu có lỗ rồi mới lồng vào chậu kín.

Cây không hợp chỗ. Chuỗi ngọc treo ở góc phòng tối, dương xỉ treo sát cửa kính hướng Tây đều không trụ được lâu. Chọn cây theo ánh sáng thật của điểm treo, giống như chọn cây đặt sàn.

Không kiểm tra sâu. Rệp sáp, nhện đỏ thích nơi khô nóng, nên cây treo gần trần hay dính. Nhìn từ dưới lên khó thấy, nên mỗi lần hạ chậu xuống tưới, lật mặt dưới lá xem có chấm trắng, mạng tơ mảnh hay lá lốm đốm bạc không.

Giữ dáng cây treo: tỉa ngọn, quấn dây, xoay chậu

Dây rủ dài trông đẹp nhưng sau một thời gian phần gần gốc rụng lá, chỉ còn dây trơ với vài lá ở ngọn. Đó là do phần gốc thiếu sáng và cây dồn sức cho ngọn. Cách khắc phục là tỉa: cắt bớt vài dây dài nhất, cắm lại các đoạn cắt vào chính chậu đó để phủ gốc. Trầu bà, lan tim, thường xuân giâm rất dễ, ra rễ trong nước vài tuần.

Muốn dây không rủ thẳng xuống mà ôm lấy chậu, có thể quấn vài dây vòng lên quanh miệng chậu hoặc móc vào dây treo, cố định nhẹ bằng kẹp nhỏ. Lá sẽ tự xoay lại hướng sáng sau vài ngày.

Chậu treo gần cửa sổ chỉ được sáng một phía, nên xoay chậu nửa vòng mỗi vài tuần. Không xoay thì phía hướng vào phòng trụi dần, phía hướng cửa rậm.

Cỏ lan chi khi khoẻ ra rất nhiều cây con treo trên dây dài. Để vài cây con cho đẹp, phần còn lại cắt xuống trồng chậu riêng, đem tặng hoặc đổi với người chơi khác. Để quá nhiều, cây mẹ yếu và chậu nhìn rối.

Câu hỏi thường gặp

Trần thạch cao có treo chậu cây được không?

Không nên treo thẳng vào tấm thạch cao vì tấm không chịu tải treo lâu dài. Chỉ treo khi bắt được vào thanh khung xương phía trên hoặc dùng ty treo xuyên lên sàn bê tông. Không chắc vị trí khung thì dùng giá treo đứng chân sàn.

Cây treo trong nhà bao lâu tưới một lần?

Không có lịch cố định; chậu treo thường khô nhanh hơn chậu sàn vì gần trần ấm hơn và chậu nhỏ. Kiểm tra bằng ngón tay hoặc nhấc đáy chậu xem nặng nhẹ, tưới khi đất khô khoảng một đốt ngón tay với kiểng lá, khô hơn với cây mọng nước.

Vì sao cây treo bị trụi lá ở phần gốc?

Phần gốc chậu treo thường thiếu sáng hơn phần dây rủ xuống, cây dồn sức cho ngọn. Tỉa bớt dây dài, giâm lại các đoạn cắt vào chậu để phủ gốc, xoay chậu định kỳ và treo gần nguồn sáng hơn.

Chậu treo có hút muỗi không?

Chậu không hút muỗi, nhưng đĩa hứng hay chậu ngoài kín đáy đọng nước là chỗ muỗi đẻ trứng. Đổ nước thừa sau mỗi lần tưới, không để đọng quá một ngày, nhất là mùa mưa.

Treo cây trong phòng tắm có được không?

Được nếu phòng tắm có cửa sổ hoặc ô kính lấy sáng. Độ ẩm cao hợp dương xỉ, trầu bà, cỏ lan chi. Phòng tắm không có ánh sáng tự nhiên thì cây chỉ sống được vài tuần, nên luân phiên mang ra chỗ sáng.

Nhà có mèo thì treo cây gì cho an toàn?

Treo cao ngoài tầm nhảy của mèo, không đặt dưới chậu đồ nội thất mà mèo có thể leo lên. Cỏ lan chi thường được xem là ít độc với chó mèo; trầu bà, thường xuân có thể gây kích ứng khi nhai nên cần treo xa hơn.